Vriezenveen

INLEIDING

Een eerdere voorvader in de stamreeks Smelt zijn tot op heden niet aangetoond. Wel zijn er van een nog eerdere datum mensen bekend met de naam Smelt, maar een familierelatie kan (nog) niet worden aangetoond.

• In Wesel komen rond 1400 als burger voor Henricus en Groesswinus Smelt en in 1579 Winandt Smelt.
• Sinds de 11e eeuw komt in Engeland de naam Smelt voor.

Voor de mogelijke beschrijving van een vroegere periode kunnen we alleen aansluiten bij een algemene verhandeling omtrent de herkomst van de bewoners van Vriezenveen, waar de oudste bekende voorvaderen hebben gewoond.

Deze eerste bewoners van Almelervene, zoals Vriezenveen destijds genoemd werd, hebben zich heel wat ontberingen moeten getroosten om zich te vestigen in deze moerassige veenstreek vol poelen en plassen. De vraag wat deze eerste bewoners ertoe bewogen heeft om zich in het begin van de 14e eeuw te vestigen in dit ontoegankelijke gebied is niet met zekerheid te zeggen. Dit geldt ook voor hun plaats van herkomst. Voorzichtige conclusies kunnen getrokken worden op basis van een aantal aanwijzingen:

• De eerste bewoners waren gewend aan de strijd tegen het water anders hadden ze zich niet gevestigd midden in een moerasgebied.
• De verandering van de naam Almelervene in Vriezenvene, naar de Vrije Vriesen, in de loop van de 15e eeuw geeft duidelijk de herkomst Friesland aan. (Dit hoeft niet de huidige provincie Friesland te zijn)
• Dialect onderzoek geeft een spoor aan vanuit het deel van Holland dat boven het IJ ligt (West-Friesland).
• Ook zijn sporen te vinden van het Stellingwerfs, een vermenging van het Saksisch Drents en het Saksisch Overijsels met het Fries, wat gesproken werd in dat deel van de prov. Friesland dat grenst aan de prov. Overijsel en Drente. De veengravers uit Giethoorn en omgeving die daar het veen ontgonnen en Friese boeren uit het noorden brachten hier deze taalvermenging.
• Andere sporen wijzen erop dat het Vriezenveense dialect en ook enkele familienamen afkomstig zijn uit de streek Sleeswijk Holstein, dus Oost-Friesland. In 1106 sloot de aartsbisschop van Hamburg een overeenkomst met Hollandse kolonisten over het vruchtbaar maken van broekland (moeras en laagveen). Deze kolonisten waren vrije mannen, zij kregen de grond in volle eigendom, onder voorwaarde van zekere lasten. Bij de uitgave van die grond bestond dit land uit moerassen en zandduinen aan de Weser. De volgende kolonies zijn zo gesticht: 1106 Hollerland, 1142 Nieder Vieland, 1149 Kerspel Hollern, 1197 Bextehude, Ardenburg en Ertenburg. In 1288 was nog sprake van de plaatsen Uthin, Nijgendorpe, Junceruwenorde, Bocholte, Gumde en Zarnikow.
• De herkomst van de naam Smelt geeft daarbij ook nog een relatie met een zeestrand.

Vriezenveen volgens Aardrijkskundig Woordenboek 1839 A.J. van der Aa

VRIEZENVEEN, gem. in Twenthe, in de heerlijkheid Almelo-en-Vriezenveen, prov. Overijssel, arr. en kant. Almelo (1 k.d., 7 m.k., 4 s.d.); palende N. aan de gem. Ambt-Hlardenbergh en den Ham, N. O. aan het kon. Hannover, O. aan de gem. Tubbergen, Z. aan de gem. Ambt-Almelo, W. aan Wierden en Hellendoorn. Deze gem. bevat het d. Vriezenveen en het geh. Bruinehaar, benevens eenige in de veenen verspreid staande hutten; beslaat.

Volgens het kadaster, eene oppervlakte van 7213 bund. 94 v.r. 33 v. ell, waaronder 3415 bund. 94 v. r. 33 v. ell. belastbaar land en ongeveer 3800 bund. woeste veen- en heidegronden. Men telt er 450 h., bewoond door 548 huisgez., uitmakende eene bevolking van ruim 3000 inw., die meest in den landbouw hun bestaan vinden. Ook wordt er veel turf gemaakt en verzonden naar Almelo, Borne, Hengelo enz. In den winter en in bet voorjaar reizen een aantal ingezetenen door de onderscheidene provinciën en slijten als kramers, allerhande tuinzaden, en sommige drijven handel in linnen en tafelgoed, waarrnede zij ook door verschillende provinciën reizen. In vroegere tijden reisden de inwoners van Vriezenveen naar Zwitserland, Spanje en de Westindische bezittingen, alwaar zij handel dreven met. Lijnwaad, meestal te Almelo gefabriceerd. Later vestigden zij zich in St. Petersburg, thans zijn aldaar vijf compagnieschappen, waarin vijftien of zestien familiën deel hebben die op den Gostinoi-dwor, eene soort van oostersche bazaar, en aantal winkels hebben en handel drijven in linnen, damast en allerlei zijjden en katoenen stollen. De hoofden dezer handelvereenigingen zijn bij afwisseling te Vriezenveen,, waar de meeste hunne vrouwen en familiën hebben; doorgaans zijn er een twintigtal jonge lieden van Vriezenveen in deze winkels die na eenige jaren gewoonlijk deelgenoot worden. Te St. Petersburg hebben zij eenen eigen Predikant. De gem. Vriezenveen bezit in hare uitgestrekte veenen onberekenbare rijkdommen, waarvan zij volstrekt geen nut kan henbben, omdat de gelgenheid om turf te verzenden ontbreekt. Zij wordt dagelijks armer; het getal de bedeelden is aanzienlijk en de middelen ter bedeeling ontbreken. Onder deze omstandigheden hebben vele menschen zich aan smokkelarij (invoer van zout en suiker) overgegeven, hetwelk zeer nadeelig werkt op de zedelijkheid. Men heeft er 3 wind-korenmolens, van welke 2 tevens pelmolens zijn.

De Herv., die er ruim 2570 in getal zijn, onder welke 1200 Ledematen, maken eene gem. uit, welke tot de klass. van Deventer, ring van Almelo, behoort. De eerste, die in deze gem. het leeraarambt heeft waargenornen, is geweest Wilhelmu Grevinkhof, die het jaar 1620 herwaarts kwam en in bet jaar 1630 overleden is. Het beroep is eene collatie van den Heer van Almelo-en-Vriezenveen.
De Afgescheidenen, van welke men er 60 telt, maken mede eene gem. uit, die eenen eigen Predikant heeft.
De R.K., van welke men er ruim 350 aantreft, onder welke ruim 230 Communikanten, maken eene stat. Uit, welke tot het aartspr. Van Twenthe bhoort, en door eenen Pastoor bediend wordt.
De 25 Isr., die er wonen, behooren tot de ringsynagoge van Almelo. Men heeft in deze gem. eene school, welke gemiddeld door 400 leerlingen bezocht wordt.De Herv. kerk was voor de Reformatie aan den H.Anotonius toegewijd. De Pastoor werd door den Heer van Almelo aangesteld, en was , uithoofde van zekere stichting , die de Bernaard Wisselink gedaan had, verpligt, om cens ter maand, op eeenen Zaturdag, eene zielmisse te lezen, en 's Vrijdags de misse van het H. Kruis te doen. In de parochiekerk waren drie vikarijen gesticht. De vikarij van het H. Kruis, van den H. Antonius en van de H. Anna. De eerste was met twee missen ter week belast de tweede met vier; de derde met drie. De Heer van Almelo hat het regt, om de vikarissen te benoemen. Daar die oude kerk in het laatst der vorige eeuwgeheel onbruikbaar geworden was, is in bet jaar 1801 eenen andere gebouwd, uit vrijwillige bijdragen der gemeenteleden en van elders ingekomen giften. Het is een eenvoudig, doch doelmatig gebouw zonder orgel. Toen deze kerk gebouwd is, werden daaraan door de Hervormde gemeente van St. Petersburg ten geschenke gegeven drie fraaije koperen kroonen, benevens drie luchters voor den predikstoel en de voorzangersbank. Naast de kerk staat een oude bonten toren.
De kerk der Afgescheidenen is een gewoon huis zonder eenig uitwendig kenteeken. De R.K. kerk, aan den H.Antonius toegewijd, is een klein, net, doelmatig gebouw, zonder toren of orgel, en met een altaar.

Het d. Vriezenveen of Vriesenveen, volgens sommigen Friesenveen, ligt 1½ u. N, van Almelo. Het was vroeger een bijna ontoegankelijk moeras of veen. In het laatst der veertiende eeuw hebben zich aldaar, onder bescherming van den Heer VAN Almelo eenige Kolonisten nedergezet, die volgens de overlevering uit. Holland kwamen, en naar welke een kanaal tusschen Almelo en Vriezenveen nog den naam draagt van Hollander grave. Deze Kolonisten, door nieuw aangekomenen nit Friesland versterkt, hebben in het begin der vijftiende eeuw deze woestijn regelmatig beginnen te bebouwen; de bevolking toenemende is de kolonie tot een dorp gemaakt, en met eene dorpsregering en ouderscheidene regten en vrijheden begiftigd, bij open brief, gegeven door Egbert, Jonker to Almelo, ende Elisabeth van Vorst, Jonckfrouwe tot Almelo, echtelieden int jaer ons Heeren dusent vierhondert ende twinig op St.Gregorius, doch, welke regten zijn bevestigd en de uitgebreid bij open brief van Johan, jonker tot Almeloe, ende Johnne van Rhede, jonckfrouwe tot Almeloe, in 't jaar 1452, op sunte Ceclien dach der hilliger jonckfrouwen.

Vriezenveen staat thans, op de derde plaats als zijnde tweemaal noordwaarts op verplaatst, de Iaatste maal in bet jaar 1666. De vroegere standplaatsen, ongeveer 4000 en 1800 ell. zuidwaarts, vooral de laatste zijn duidelijk zigtbaar, en in de gemeente bekend onder de namen van Oudenweg en Buterenweg. Het dorp bestaat uit eene straat van het Oosten naar bet Westen, ter lengte van een uurs gaans. Het ligt laag en lijdt veel nadeel door gebrek aan behoorlljke afwatering. Veel moeite is en wordt er nog aangewend , om hierin verbetering te bekomen, maar van alle zijden ontmoet men zwarigheden en tegenwerking. Van de in het Oosten der gemeete gelegen veenen, aan het huis Almelo toebeboorende, loopt een klein en slecht onderhouden kanaal, tot vervoer van turf, naar Almelo.
Deze gem. heeft herhaalde malen door brand geleden. Zoo brandde er, den 1 October 1814, 14 huizen en eenige schuren af en den 5 Mei 1840 ruirn 40 huizen en een groot getal schuren. Het wapen dezer gem. bestaat in eenen eikenboom.

Het ontstaan van Vriezenveen

Over de oorsprong van Vriezenveen lopen de meningen uiteen. De oudste akte dateert uit 1364: een privilegebrief waarin Evert van Heker, heer van Almelo en zijn vrouw Bathe de Vriezenveners in deze brief "Vrijen Vresen" genoemd , onder bepaalde voorwaarden, het recht geven het veengebied ten noorden van Almelo te ontginnen. De echtheid van deze brief wordt echter aangevochten. In een akte van 1391 verkoopt voornoemde Evert van Heker percelen broekland aan een aantal Vriezenveners. Deze Vriezenveners krijgen dezelfde rechten, die zij reeds op hun oude landerijen bezaten.
In 1391 was er dus al sprake van een nederzetting. Ook over de afkomst van Vriezenveners bestaat verschil van mening. Over het algemeen worden zowel Friesland als Holland als de gebieden van herkomst beschouwd. Zo worden de Vriezenveners in de akte van 1364 "Vrije Vresen" genoemd en heet het dorp Vriezenveen. Aanvankelijk bezat het dorp deze naam echter niet. "Almelerveen" of "het Veen" waren de gebruikelijke benamingen. En Vriezenveners zelf noemen hun dorp tot op de huidige dag "It Vjenne". De benaming Vriezenveen is dus van buiten de gemeenschap gekomen.

De eerste Vriezenveners waren landontginners die zich als boeren vestigden. Zij waren dus geen turfgravers. Een veenkolonie in de gangbare zin van het woord is Vriezenveen nooit geweest. De ontginning vond plaats vanaf de Almelose Aa, die als basis diende. Dit gebeurde in opstrek, dat wil zeggen dat men zijn kavel in een onontgonnen terrein mocht doortrekken. Hieraan was van te voren geen exacte grens gesteld met als gevolg dat de kavels in de loop van de tijd over grote afstanden werden doorgetrokken. Door erfdeling werden de toch al niet brede percelen (120 m.) nog verder versmald. Soms werd een perceel, aanvankelijk hoeve genaamd, wel 16 maal opgesplitst. Men deelde in de lengte om de erfgenamen een gelijkwaardig aandeel bouwland, weiland en woeste grond te geven. Zo konden er kavels ontstaan die 10 km lang en slechts 7 m breed waren. De begroeiing op de kavelgronden betekende bovendien nodeloos grondverlies. Toen de kavels te smal werden paste men dwarsdelingen toe. Deze ontwikkeling had ook gevolgen voor de woningstructuur. Op den duur ontbrak namelijk de ruimte om nieuwe boerderijen naast de oude te plaatsen. Daarom werden de boerderijen achter elkaar geplaatst, soms 5, maar meestal 2 à 3. Zo ontstond in Vriezenveen een streekdorp met aan weerszijden van de weg boerderijen. Een dergelijke dorpsstructuur kennen Staphorst en Rouveen ook. Daarnaast valt in Vriezenveen nog de scheve stand van de boerderijen ten onzichte van de weg op. Deze wordt veroorzaakt doordat de weg de percelen schuin doorsnijdt. met de ruilverkaveling, die in 1969 is afgerond, is de oude percellering vrijwel geheel verdwenen. Door het verplaatsen van het dorp, kwam het dorp een stuk noordelijker en tevens gelsoleerder te liggen. De laatste verplaatsing vond in 1666 plaats. Reeds voor 1666 lag het westelijke deel van het dorp op zijn huidige plaats.
Nadat Bernard van Galen, de bisschop van Münster, ook wel bekend als Bommen Berend, in januari 1666 met 1500 man Vriezenveen plunderde en de kerk in puin legde, werd ook het oostelijke deel van het dorp, waar zich de kerk bevond, een stuk noordelijker verplaatst. De kerk werd in het westelijke gedeelte herbouwd. De ligging van het dorp is na 1666 niet meer veranderd.

Verhouding tot het huis van Almelo

Vanouds viel Vriezenveen onder de jurisdictie van de heer van Almelo. De gemeente Vriezenveen behoorde tot de Heerlijkheid Almelo en Vriezenveen. Toch hadden de Vriezenveners vanaf het begin een grote mate van vrijheid. Hier stond tegenover dat de heer van Almelo bepaalde rechten kon laten gelden en zekere privileges genoot. Naast de boterpacht had de heer van Almelo recht op sluis, weg, tol en schutgelden en voorts ontving hij 2/3 deel van de door de schout opgelegde boeten. Voorts had alleen de heer in zijn heerlijkheid het exclusieve recht van jacht en visserij en ook over wind en water mocht alleen de heer beschikken. In 1602 werd het de Vriezenveners vergund een oliemolen te plaatsen, maar voor die gunst bedong de heer wel de jaarlijkse levering van 150 goede raap of oliekoeken. Vooral het moeten ontberen van een windmolen ging de Vriezenveners op den duur parten spelen in verband met de regelmatig hoge waterstanden.
Voortdurend is door de Vriezenveners gepoogd om,van verschillende van voornoemde verplichtingen af te komen of ze te ontduiken. Regelmatig werden hiervoor jarenlange processen gevoerd. Zo werd een conflict over de boterpacht rond 1630 voor de Gedeputeerde Staten van Overijssel uitgevochten. In 1854 deden verschillende Vriezenveners onder leiding van Wicher Nijkamp, die volgens Ter Kuile in 1947 nog als een Wilhelm Tell onder de Vriezenveners voortleefde, opnieuw een poging om van de boterpacht af te komen . De rechtbank van Almelo deed echter in 1856 een negatieve uitspraak en ook in hoger beroep moesten de Vriezenveners het tegen de heer van Almelo afleggen. Uit protest voldeden de Vriezenveners hun boterpacht niet meer in geld, maar als vanouds in natura.
In verband met de pacht die voor wind moest worden betaald waren de Vriezenveners rosmolens gaan gebruiken. Deze molens konden het zonder wind of water stellen en werden door een paard in beweging gebracht.

Op bestuurlijk en kerkelijk gebied had de heer van Almelo eveneens een vinger in de pap. Mochten de Vriezenveners hun schout en het college van kerkmeesters en zestienen dat de schout bijstond zelf kiezen, de keuze moest wel door de heer van Almelo worden goedgekeurd. Ook de benoeming van de predikant moest door hem worden goedgekeurd. Dit laatste recht, ook wel collatierecht genoemd, werd voor het laatst in 1922 uitgeoefend. Het recht van de Vriezenveners om de schout en het college van kerkmeesters en zestienen te benoemen was overigens een groot voorrecht. Belangrijke besluiten en de jaarlijkse gemeenterekening moesten door de hele gemeente worden goedgekeurd. Dergelijke voorrechten waren elders op het Twentse platteland niet te vinden. Deze privileges bleven tot de door de Franse Revolutie veroorzaakte omwenteling van 1795 van kracht.

Ten tijde van de omwenteling zetelde op huize Almelo vrouwe Sophia Carolina Florentina van Rechteren (1771-1805) . Zij heeft met alle mogelijke energie getracht de voorrechten van haar geslacht te behouden, maar tevergeefs. In Vriezenveen werd de komst van de patriotten gevierd met de oprichting van een vrijheidsboom, voor de kerk. Dit gebeuren vond plaats op 25 februari 1795. Schout Dikkers moest van de Representanten van het volk van Vriezenveen het veld ruimen. Hendrik Spijker, een patriot, werd tot schout benoemd, zonder dat het huis van Almelo hierbij werd betrokken. Dikkers weigerde echter de gemeentepapieren aan de nieuwe gemeenteraad, de municipaliteit, over te dragen. Hierbij werd hij gesteund door de oranjegezinde Vriezenveners. Pas na de komst van te hulp geroepen Franse soldaten kon de orde worden hersteld. Bijzonderheid is dat Dikkers door het Departementaal Bestuur van Overijssel in 1803 opnieuw tot schout werd benoemd; kennelijk had hij zich bij de nieuwe situatie neergelegd.

In de ogen van veel Vriezenveners hield vrijheid, gelijkheid en broederschap vrijstelling in van belasting aan de adellijke heren. Zo werd de rentmeester van Almelo verhinderd om de zijl in de Schipsloot aan het einde van het Oosteinde te verpachten. In 1798 bereikten de spanningen een hoogtepunt. Een vijftiental schippers besloten voortaan geen tol meer te betalen. Een tolboom over een beek, die door het land van de graaf van Weleveld stroomde, moest er aan geloven. Het slot van de sluisboom werd door Gerrit Berends Smelt, zijn knecht en een zekere Hofberend vernield. De heer van Weleveld nam dit niet en trachtte aanvankelijk de zaak in der minne te schikken. Toen dit niet lukte stuurde hij aan op een proces waarvan de afloop niet bekend is.

Na 1815 volgde een sterke reactie; zo kregen de eigenaren van heerlijkheden en havezaten bij koninklijk besluit hun jachtrecht terug. De gemeenteraad van Vriezenveen ging zelfs zo ver dat ze erkende dat de heer van Almelo ten onrechte weg en sluisgelden had moeten derven en stond toe dat f1200,- schadevergoeding werd betaald. Dit dan wel onder de voorwaarde dat de, situatie op dat moment ongewijzigd zou blijven. In 1820 keurde de heer weer als tevoren de benoeming van schoolmeester en koster al of niet goed en in 1825 werd op voordracht van de schout Jan Kruis, de gemeentebode als weleer door de heer van Almelo benoemd. Toch zou deze reactie allengs weer verzet oproepen en

de grafelijke invloed zou nooit meer zo groot worden als voor 1795.

Familie Smelt en Vriezenveen

De eerste vermelding van een katoenweverij te Vriezenveen stamt uit 1834. In het provinciaal jaarverslag wordt dan bericht dat er in Vriezenveen een katoenweverij is opgericht. In deze tijd werden in heel Overijssel veel katoenweverijen gebouwd. De eerste eigenaar die met name genoemd wordt is Hendrik Smelt Bzn. wiens kleine calicotsweeffabriek in 1852 aan zo'n 20 - 30 wevers overvloedig werk bood. Aan deze fabriek was geen werkplaats verbonden. De wevers werkten, zoals in Twente gebruikelijk, op stuk in hun eigen woningen. In 1855 had de fabriek zo'n 50 werklieden in dienst die gedeeltelijk in de fabriek zelf werkten. Dat jaar waren er verder nog 180 arbeiders die voor elders wonende fabrikanten werkten, 160 calicotswevers die voor Almelose fabrikanten op stuk arbeid verrichten en een 15 tal linnenwevers, die eveneens voor particulieren werkten

Een duidelijk opvallende familie in de verschillende bestuursfuncties is de familie Smelt (zie tabel). Maar liefst 30 maal komt deze naam voor, waarmee deze familie ruim 10% van de functies in handen had. In elke functie komt de naam Smelt het meest voor. Ver daarachter volgen de families, Engberts, Berkhof(f), Jansen en Bramer etc.

familie	frequentie	frequentie per functie
		R	N	O	D
1.Smelt	30	5	7	5	8
2.Engberts	12	3	3	1	5
3.Berkhof(f)	12	1	3	4	4
4.Jansen	11	2	4	2	3
5.Bramer	10	3	1	3	3
6.Brink	9	1	3	2	3
7.Harmsen	8	3	3	1	1
8.Kruys	8	2	5	-	1
9.de Lange	8	2	4	-	2
10.Hof(f)	8	2	2	2	2
11.Holland	8	1	3	3	1
12.Bom	8	-	1	4	3
13.Aman	7	1	-	2	4
14.Jonkman	6	2	1	2	1
15.Winter	6	1	2	1	2
16.Schipper	6	1	1	2	2
17.Teunis	6	1	1	2	2
18.Meijer	5	3	1	-	1
19.Jonker	5	3	-	1	1
20.Jaspers Fayer	5	1	-	2	2

Overzicht families en hun aandeel in de verschillende bestuursfuncties, ca. 1820-ca.1886, indien vaker dan 4x voorkomend.
R=raadslid, N=notabele, O=ouderling en D=diaken
Bron: Archief N.H. Kerk Vriezenveen. Gemeentejaarrekeningen, gemeentejaarverslagen, register van gemeentebestuursleden 1824-1838

Belastingen

De 1000e penning

Bij resolutie van Ridderschap en Steden van 20 mrt 1638 is besloten voor dat jaar "een duysensten penninck van eenes yderen middelen" te heffen, om de bijdragen aan de Generaliteit in de oorlogslasten beter te kunnen opbrengen. In deze "taxatie" werd men aangeslagen uit hoofde van de eigendom van onroerende goederen in of buiten de provincie, die de waarde van ƒ 500,- te boven gingen; werd men op ƒ 500,- of ƒ 1.000,- getaxeerd, dan moest één gulden worden betaald; bij een waardering van ƒ 1.000,- tot ƒ 2.000,- dertig stuivers en boven de ƒ 2.000,- werd voor elke duizend gulden één gulden ingevorderd. Men kan dus niet spreken van een sterk progessieve belasting; eerder zat de bedoeling voor de grote landgoederen zoveel mogelijk te sparen en intact te houden. Behalve de delen, waar de 1000e penning en de 500e penning twee benamingen voor hetzelfde begrip zijn, kunnen ook stukken worden aangewezen waar de verantwoording van de 500e penning betekent. dat van elke ƒ 1.000,- niet één gulden, maar een halve gulden betaald moest worden.

1694:Bijna 1/3 van de gezinshoofden was de 1000e penning verschuldigd. De lijst laat zich mooi vergelijken met het zoutgeldkohier van het zelfde jaar, een belasting die door een breder deel van de bevolking gedragen werd en waarbij ook de "paupers" werden genoemd, die de belasting niet konden voldoen ofwel te weinig vermogen hadden, waardoor ze niet aan de kriteria van deze belasting voldeden.

Het zoutgeld.

Deze belasting is gebaseerd op de grondslag van de belasting op de 1000e penning, dat wil zeggen dat de hoeveelheid onroerend goed (huis en landerijen) de maatstaf vormde voor deze heffing. Het bijzondere aan dit register is dat ook de onvermogenden en armlastigen opgenomen zijn. Zij hebben in het register de afkorting p.p. achter hun naam staan, dat wil zeggen pauper. Hun aantal was aanzienlijk.

1694:Van de 198 geregistreerde huishoudens in het zoutgeldkohier behoorden er maar liefst 78 tot de paupers. De gemiddelde belastingaanslag per huishouden bedraagt 0,49 cent, dus bijna 10 stuivers.

De Boterpacht

Op de vroegst gecultiveerde gronden (ten zuiden van de Buterweg) geldt de boterpacht. Deze pacht was naar haar aard geen belasting, maar een soort grondrente, vastgesteld bij de uitgifte van de grond. Het was dan ook geen heerlijk, maar een zakelijk recht, waardoor het tot 1956 stand heeft kunnen houden. In verband met de ruilverkaveling werd dit recht op pachtgeld afgekocht door de Cultuurtechnische Dienst. Een groot aantal boeren was hiertoe al eerder overgegaan.