Nuenen

1935

Nunen c.a. of Nuenen, gemeente in de provincie N.Brabant ten N.O. van Eindhoven, bestaande uit de kerkdorpen Nunen, Gerwen en Nederwetten. Opp 3430 ha;ong 4500 inw. (vnl.Kath.;ca.250 Prot.). Landbouw, veeteelt en industrie (deuren, kousen, machines, sigaren en textiel). De kerk te Gerwen dateert uit de 15e eeuw;er bevindt zich een zandsteen doopvont in van ong. 1300. In Nederwetten een alleenstaande toren (14e eeuw). Van het 13e-eeuwsche Augustinessenklooster Hoydonk onder Nederwetten voor adellijke vrouwen, die het in 1650 moesten verlaten, is alleen nog de kelder over. Het 15e-eeuwsche Augustinessenklooster Soeterbeek onder Nunen werd in 1832 verlaten; de zusters vestigden zich in het klooster Nieuw-Soeterbeek te Deursen (land van Ravenstein). Te Opwetten en Hoydonk fraaie watermolens. Van Dec 1883 tot Nov 1885 verbleef en werkte in Nunen Vincent van Gogh. Er bevindt zich nog de ouderlijke woning en zijn schildersatelier met gedenkplaat; voorts een gedenkteeken onder de eeuwenoude linde van de hand van Hildo Krop, in 1932 opgericht.

1840

Nunen, oudtijds Nuenen, dorp in de Meijerij van 's-Hertogenbosch, kw. Peelland, prov. Noord-Brabant, derde district, arr. en 2,5 uur N.O. van Eindhoven, kant. en 1,5 uur W. van Helmond, gem. Nuenen-Gerwen-en-Nederwetten, ten N. van den weg van Eindhoven op Helmond.
Dit dorp, in de uitgifte der gemeente, in het jaar 1300, enkel Nune genoemd, is een groot, uitgestrekt en welvarend dorp, dat in Berg en Heieind verdeeld wordt, en waartoe de geh. Beekstraat, boort, Eeneynd en Refeling behooren. De inw. vinden meest hun bestaan in den landbouw; ook worden er eenige fijne linnens vervaardigd, en in het geh. Boort worden vele klompen gemaakt.De grond is uit den aard zandig en schraal, maar daar de landerijen hier wel bearbeid en de akkers wel verzorgd worden, brengen deze goede rogge, boekwijt, haver, garst en aardappelen voort. Ook heeft men er eene leerlooijerij, eenen wol-, twee koren- en twee oliemolens.
Onder dit dorp gehoort nog eene uitgestrekte gemeente-heide en vroenten, doch van welke een groot gedeelte tot goed bouw- en weideland geschikt is.
De inw., die er bijna allen R.K zijn, , maken eene par. uit, welke tot het apost. vic gen. van 's-Hertogenbosch, dek. van Helmond, behoort, en tot in het jaar 1821 door den zelfden Pastoor als Gerwen bediend werd, maar thans eenen eigen Pastoor en eenen Kapelaan heeft. Zij hebben hier een fraaije kerk, aan den H. Clemens toegewijd, met eenen toren en van een orgel voorzien. De voormalige parochiekerk, welke mede aan dien Heilige was toegewijd, ligt en eindwegs Zuidoost van het dorp, afgezonderd in de akkers: zij was een zeer groot en hoog, doch geen schoon gebouw. De toren was een zeer hoog en zwaar gevaarte, zijnde, ten opzigte der bouworde, zeer schoon; doch de spits was lomp en niet laag, en dus zeer waarschijnlijk van eenen anderen bouwmeester of in lateren tijd er op geplaatst. In de vorige eeuw werd deze toren herhaalde malen, en laatstelijk in het jaar 1790, door den bliksem getroffen en zoo gescheurd, dat hij eindelijk ten deele instortte en gedeeltelijk de kerk door zijnen val verbrijzelde. Thans staat er nog alleen de zuidmuur en een klein gedeelte van den westermuur des torens, aan welke men echter de vorige schoonheid nog kan bespeuren. Deze kerk en toren waren al vrij oud, want op de groote klok, die men met levensgevaar uit den, ten deele ingestorten, toren gehaald, en uit vrees, dat de Franschen die zouden wegnemen, in het jaar 1794 in den grond binnen de kerk begraven heeft, leest men het volgende, in slecht Latijn en met monnikenletters geschreven, opschrift, op deze wijze:

Jhs maria Johannes
en cano voce pia q dicor sca maria
ad mea festa veni qui vis de morte tueri
signat m c c c c decem noviesque
anno quo nuenen venientis Jan fuit acto

Dit vinden wij aldus vertaald:
Jezus, Maria, Johannes!
Ziet! ik zing met een'heil'ge stem, dus hiet ik Maria geprezen.
Kom tot mijn feesten! wilt gij voor den doodbeveiligd wezen.
M, c, c, c, c tien en negenmaal teek'nen 't jaar,
Waarin Jan komend van Nunen de maker waar'.

In of bij dezen kerk zou de H. Quirinus, de Beschermheilige van dit dorp begraven liggen, want men leest op eenen witten steen, die nog in den toren te zien is, het volgende, met groote Latijnsche letters:
Hier rust
s. Quirinus

Ook ziet men er nog eene uitmuntende groote kerk, boven den grafkelder der oude Heeren, liggende nog in het koor der vervallen kerk. Op de vier hoeken van dezen zerk ziet men de vier evangelisten, op de gewone wijze afgebeeld, en aan beide zijden zestien adelijke kwartieren, lezende men om den rand het volgende grafschrift in Latijnsche hoofdletteren:
HIER LEET BEGRAVEN JONCKER FLORIS VA EYCK
GENAEMT BERCKEL HEERE TOT NUENE GERWEN EN
NEDERWETTE STERF DE 8 SEPTEME 1609 EN

op het midden van dezen zerk, welke in groote weinig hare wederga vindt, ziet men de wapens van Eyk en De Bever, waaronder men het volgende, op deze wijze, leest:
IOVFFROVWE HILLEGONDA DE BEVER
SYN HVYSVROVWE
STERF DEN 5 SEPTEMB 1609
BIDT VOOR DE SIELEN

De Herv., die er wonen, behooren tot de gem. van Nunen-Mierlo-Gerwen-en-Wetten, die hier eene kerk heeft.
Men ziet in dit dorp eenen zeer hoogen en zeer ouden lindenboom en een huisje voorzien van een torentje, dat in 1780 gebouwd is en waarin de brandspuit bewaard wordt; terwijl er alle publicatien worden afgekondigd en aangeplakt.
Nunen is de geboorteplaats van den Letterkundige Henricus Boort.
In het jaar 1300 werd de gemeente van Nunen bij eenen brief van den Hertog van Brabant, welke nog oorspronkelijk voorhanden is, aan de ingezetenen uitgegeven.
In 1598 werd het dorp door de spanjaarden gebrandschat en nog bovendien uitgeplunderd.
In september 1794 werden eenige inwoners door de Fransche uitgewekenen zeer mishandeld; ook hadden de Hannoveranen er eenige voorposten. Nog in diezelfde maand hielden de Fransche volksvertegenwoordiger La Combe de St.Michel, de Generaal Macdonald en andere bevelhebbers der Franschen, aldaar eenige dagen hun verblijf aan het huis van den predikant Hermannus Christiaan Hanewinckel.