Bakel-en-Milheeze

1840

Bakel-en-Milheeze, gemeente in de Meijerij van s'-Hertogenbosch, kwartier Peelland; palende Noord aan de gemeente Gemert, Oost aan de gemeente Venray in de provincie Limburg, Zuid aan Deurne-en Liessel, West aan Helmond en Aarle-Rixtel.
Deze gemeente bevat het dorp Bakel, de buurt Milheeze, en de gehuchten Esp, Grotel, Hoefsrot, Neerstraat, Nieuweind, Overschot, Peterseind, Sant, Schaapstal, Schouw, Schutsboom, Straatsrot en een gedeelte van het gehucht Molenhof; en daarin 306 huizen en ongeveer 1800 inwoners, welke nagenoeg alle tot de R.K. kerk behoren, en hun bestaan vinden, behalve in de landbouw, ook in het steken van Peelturf, die zeer bekend is onder de naam van Bakelse klot. Men heeft in deze gemeente slechts een school.
Het wapen van deze gemeente bestaat in een schild van lazuur, beladen met de H. Willebrordus, houdende in de rechterhand een paternoster en in de linkerhand een staf, alles van goud.

Bakel

Bakel, Baakel of Baackel, dorp in de Meijerij van s'-Hertogenbosch, kwartier Peelland, provincie Noord-Brabant en 4 uur Noord Oost van Eindhoven en 2 uur Noord van Asten en 1,5 uur Noord Oost van Helmond, gemeente Bakel-en-Milheeze, 1,5 uur Zuid Oost van Gemert, en 1 uur Noord West van Deurne, dicht bij de Peel.
Dit dorp is vrij groot en zeer oud, want het was reeds in 721, onder den naam Baclaos bekend, ook wordt het voor het hoogste en schraalste dorp van Peelland gehouden; de huizen liggen er zeer verspreid, behalve bij de kerk, waar een zeer zanderige, heuvelachtige en, door hare ligging, de onvruchtbaarste grond van het gehele dorp gevonden wordt, terwijl de grond veel vruchtbaarder is, daar, waar het door de Bakelsche Aa, de Esperloop en de Kawijscheloop wordt bevochtigd. Bakel had reeds in 721 een kerk, waarin men de H. Willebrord als patroon vereerde; die, volgens een oude overlevering, zelfs in dit dorp gepreekt zou hebben; zeker is het, dat de H. Willebrord er goederen bezeten heeft, die hij aan zijn erfgenaam, het klooster van Echternach naliet, die tot zijn laatste vernietiging tienden en cijnsen in bezit heeft gehad.
De oude parochiekerk was vroeger de moederkerk of oorspronkelijke parochie van Gemert en Deurne. Gemert werd echter reeds in het jaar 1437 in het kerkelijke van Bakel afgescheiden, maar Deurne naar men meent vele jaren vroeger. De kerk van Bakel, die na de Hervorming aan de Gereformeerden was overgegaan, brandde op 7 Sept 1708 af, en werd evenals de toren in 1721 weder geheel opgebouwd. Na de laatste staatsomwenteling is zij weer aan de R.K. terug gekomen, die er op 6 Sept 1818 bezit van namen. Door de aldaar plaats vindende zware zandverstuivingen stond deze kerk destijds tot aan de vensters bedolven, en men heeft tegen de twintig duizend karren zand, moeten wegvoeren, om den buitengrond met den binnenvloer gelijk te brengen. Deze kerk, die op eenen heuvel of hoogte ligt, is een fraai gebouw, dat met een vrij hoge toren pronkt. Men zegt, dat de dorpel van deze toren, waterpas gerekend, zo hoog ligt als de haan van den St. Janstoren te s'-Hertogenbosch.
Thans telt de statie van Bakel, waartoe ook de omliggende gehuchten van de burgerlijke gemeente Bakel-en-Milheeze behoren, ongeveer 1800 inwoners. Zij wordt tot het voormalig bisdom of vicariaat-generaal-apostolijk van s'-Hertogenbosch, dekenaat van Helmond, gerekend, en door een Pastoor en een Kapelaan bediend. Toen in het jaar 1658 Gulielmus a Fine of Willem van den Ende, door de Duitse orde, bij welke hij zijn studie had gedaan, tot Pastoor van Bakel benoemd werd, ontstond er een geschil over het patronaat van deze pastorij, welk recht aan de Commandeurs der gezegde orde, door de Abt van Echternach betwist werd, welke laatste toen het recht hield. Het schijnt ook, dat a Fine, alsmede zijn opvolger Moracus, die ook bij de gezegde orde gestudeerd had, slechts een korte tijd die pastorij bediend hebben.
Onder de Pastores, welke te Bakel gestaan hebben, is ook geweest Servatius Nieuwenhoven, die, na in 1704 de pastorij van Bakel te hebben afgestaan, de eerste uitgave bezorgde van de Officia Diacesana van het Bisdom s'-Hertogenbosch, aanvaard en goedgekeurd door de Vicaris Govaarts, op 25 Augustus 1714; omtrent dezelfde tijd overleed Nieuwenhoven op hoge leeftijd.
De Hervormden maakten hier vroeger een afzonderlijke gemeente uit, maar in 1680 werd goedgevonden, haar met die van Gemert te verenigen, waarvan zij echter in 1699 weer afgescheiden is; later is zij evenwel met die van Deurne-en-Liessel vereenigd, waarbij reeds vroeger die van Vlierden gevoegd was; zodat de hier wonende Hervormden, welke slechts weinig in getal zijn, thans behoren tot de gemeente Deurne-Vlierden-Bakel-en-Liessel.
Bakel werd in 1505 als een heerlijkheid verpand, aan den Heer Johannes van Deurne, maar na het teruggeven van de pandpenningen, is het weer een statendorp geworden.
Dit dorp werd den 5 Januari 1511 door de Geldersen uit Roermond en Venlo in kolen gelegd; en in September 1599 had het veel van de Spanjaarden te lijden.
Men heeft er 250 inw. en een school.